Dostępne zagadnienia z Pedagogiki ogólnej

Środowisko wychowawcze – całość procesów ekologicznych, ekonomicznych, politycznych, społecznych, kulturalno – oświatowych i instytucjonalnych w ich wzajemnych związkach i zależnościach. W tym rozumieniu środowisko jest przestrzenią, w której społeczeństwo realizuje różne formy działalności, tworząc w ten sposób warunki własnego życia oraz zaspokajania materialnych i duchowych potrzeb.

Typowe środowiska wychowawcze:

• rodzina

• szkoła

• grupa rówieśnicza

RODZINA:

Rodzina – stanowi integralną część każdego społeczeństwa; stanowi jego najmniejszą, a zarazem podstawowa komórkę. Jest środowiskiem życiowym niemal każdego człowieka.

System – złożony jest z elementów, które są ściśle ze sobą powiązane, wzajemnie na siebie oddziałują i pozostają w dynamicznej równowadze (jakakolwiek zmiana w obrębie systemu wpływa na pozostałe jego części i zachodzące pomiędzy nimi relacje).

Elementy systemu rodzinnego – jest to grupa współzależnych od siebie osobników związanych ze sobą przez historię, więzi emocjonalne i określone strategie działania, które służą zarówno zaspokajaniu potrzeb rodziny, jak i ich samych. Elementy te to:

• reguły jakie panują w rodzinie

• role

• stopień otwartości systemu

Zadania rodziny:

• przygotowywanie dzieci do wejścia w życie społeczne, wychowanie i pielęgnowanie oraz zapewnienie im odpowiedniego startu życiowego

• prowadzenie gospodarstwa domowego zaspokajającego potrzeby członków rodziny

• sprawowanie pieczy nad życiem członków rodziny, ich zachowaniem, kulturą, zdrowiem i trudnościami życiowymi

• utrzymanie granic -psychologicznych jednostki, jak i całego systemu

• utrzymanie fizycznego otoczenia – wszystkie funkcje ekonomiczne

• budowanie, kierowanie klimatem emocjonalnym – rodzaj relacji, więzi, sposoby wyrażania emocji

Funkcje rodziny:

1. Biopsychiczna

• prokreacyjna

• seksualna

1. Ekonomiczna

• materialno – ekonomiczna

• opiekuńczo – zabezpieczająca

1. Społeczno – wyznaczająca

• stratyfikacyjna

• legalizacyjno – kontrolna

1. Socjopsychologiczna

• socjalizacyjno – wychowawcza

• kulturalna

• religijna

• rekreacyjno – towarzyska

• emocjonalno – ekspresywna

Postawa rodzicielska – jest tendencja do zachowania się w pewien specyficzny sposób w stosunku do dziecka, sytuacji czy problemu, na który jest skierowana. Każda postawa rodzicielska zawiera trzy składniki: myślowy, uczuciowy i działania.

Do pozytywnych postaw rodzicielskich należą:

• Akceptacja – czyli przyjęcie dziecka takim, jakie ono jest, z jego cechami fizycznymi, usposobienie, z jego umysłowymi możliwościami. Akceptujący rodzice rzeczywiście lubią swoje dziecko i nie ukrywają przed nim tego uczucia. Kontakt z nim jest dla nich przyjemnością i daje im zadowolenie. Kiedy dziecko jest niegrzeczne lub coś przeskrobie dają mu do zrozumienia, że naganny jest właśnie izolowany fragment jego zachowania, a nie jego osobowość. Akceptując dziecko, dają mu poczucie bezpieczeństwa i zadowolenia z własnego myślenia.

   

• Współdziałanie – z dzieckiem, świadczy o pozytywnym zaangażowaniu i zainteresowaniu rodziców zabawą i praca dziecka, a także wciąganie i angażowanie dziecka w zajęcia i sprawy rodziców i domu – odpowiednio do jego możliwości rozwojowych. Nawiązanie wzajemnych kontaktów. Wspólne wykonywanie czynności, wzajemna wymiana uwag, obserwacji, zadań.

   

• Dawanie dziecku właściwej dla jego wieku rozumnej swobody – w miarę dorastania rodzice dają dziecku coraz szerszy zakres swobody i pozwalają na prace lub zabawę z dala od nich. Potrafią jednak utrzymać autorytet i kierować dzieckiem w takim zakresie, w jakim jest to pożądane.

   

• Uznanie praw dziecka – w rodzinie jako równych, bez przeceniania i niedoceniania jego roli. Rodzice ustosunkowują się do przejawów aktywności dziecka w sposób swobodny, nie formalny i nie wścibski czy dyktatorski, dostosowując się przy tym do poziomu fazy rozwojowej w jakiej się znajduje. Kierują dzieckiem przez podsuwanie mu sugestii. Stosują także wyjaśnianie i tłumaczenie, a nie narzucanie czy wymuszanie.

Do negatywnych postaw rodzicielskich należą:

• Unikająca – postawę tę charakteryzuje ubogi stosunek uczuciowy między rodzicami a dzieckiem lub wręcz obojętność uczuciowa rodziców. Obcowanie z dzieckiem nie sprawia im przyjemności. Kontakt z dzieckiem jest luźny albo pozornie dobry i maskowany obdarzaniem prezentami, nadmierna swobodą. Postawy rodziców to: ukryta lub jawna beztroska o dobro dziecka aż do braku odpowiedzialności, ignorowanie dziecka, bierność,unikanie i ograniczanie kontaktu z nim do minimum, zbywanie prób w nawiązywaniu kontaktu przez dziecko, zaniedbywanie dziecka, nieangażowanie się w sprawy dziecka.

   

• Odtrącająca – mamy do czynienia przy nadmiernym dystansie uczuciowym i dominacji rodziców. Dziecko jest odczuwane jako ciężar i nierzadko rodzice poszukują zakładu, który by przejął ich obowiązki i uwolnił od tej niewygody, ograniczającej np. Ich swobodę lub możność robienia szybkiej kariery. Nie lubią dziecka i nie życzą go sobie, żywią wobec niego uczucia rozczarowania, zawodu i urazy. Postawy te to: nieokazywanie uczuć pozytywnych, a nawet demonstrowanie negatywnych, otwarta krytyka dziecka, podejście dyktatorskie, kierowanie dzieckiem przy pomocy rozkazów, surowe kary, zastraszanie, brutalne postępowanie z dzieckiem.

   

• Nadmiernie wymagająca – nadmierne skoncentrowanie się na dziecku oraz dominacja w postępowaniu. Dziecko jest zwykle naginane do wytworzonego przez rodziców wzoru dziecka, jakie chcieliby posiadać, bez liczenia się z jego indywidualnymi cechami. Postawy cząstkowe to: stawianie wygórowanych wymagań, narzucanie autorytetu i rządzenie dzieckiem, nieprzyznawanie prawa do samodzielności, niepozwalanie dziecku na postępowanie na własną odpowiedzialność, ograniczanie swobody i zakresu aktywności przez narzucanie i zmuszanie, naginanie, nagany, stosowanie sztywnych reguł. Dziecko traktowane jest z pozycji autorytetu bez uznania jego praw jako równych w rodzinie i poszanowania jego indywidualności.

   

• Nadmiernie chroniąca – rodzice są nadmiernie skoncentrowani na dziecku, ale posiadają cechy uległości. Podejście do dziecka jest bezkrytyczne, a ono samo uważane za wzór doskonałości. Postawy cząstkowe to: traktowanie dziecka jako dzidziusia, przesadnie opiekuńcze i nadmiernie pobłażliwe, niedocenianie możliwości dziecka szczególnie praktycznych, rozwiązywanie za niego trudności, niedopuszczanie do samodzielności, postępowanie uzależniające od matki (czy ojca) i ograniczające jego swobodę (nie pozwalanie dziecku na robienie czegoś samemu, gdy chce i może zrobić to samo), także wścibstwo, izolowanie społeczne dziecka, lęk o zdrowie i ochranianie od zarazków, ograniczanie ruchu dziecka. Równocześnie matka ulega dziecku, toleruje zachcianki i niewłaściwe wyczyny, zaspokaja każdy kaprys.

SZKOŁA:

Szkoła – pojęcie wywodzi się od greckiego „schole” - spokój, wolny czas przeznaczony na naukę. Jest ona instytucją kształcącą, wychowującą i edukującą. To także wizja budynku przeznaczonego do działalności dydaktyczno – wychowawczej albo rodzaj wykształcenia, czyli kierunek w nauce i kulturze reprezentowany przez ludzi zjednoczonych wspólnotą poglądów, koncepcji metod pracy, itp.

Szkoła – to obiekt określonej liczby uczniów i nauczycieli realizujących ustalone cele przez przyswajanie swoistego zasobu treści programowych, podanych uczniom i nauczycielom według ustalonych programów, opartych na obowiązujących podręcznikach i uzupełniających materiał dydaktyczny lub jeszcze innych elementach bogatszego wyposażenia.

Zadania szkoły:

• kształcenie i nauczanie

• wychowywanie i opieka

• funkcje dydaktyczne

• przekazywanie wiedzy, tworzenie warunków, aby nauczać i kształcić

• przygotowanie do życia w grupie, przygotowanie do funkcji społecznych i adaptacyjnych, uczenie samodzielności

• wpływanie na rozwój i kształtowanie człowieka (funkcja rozwojowa)

• wykrywanie talentów, wspomaganie rozwoju (funkcja poznawcza)

• przygotowanie do zawodu (funkcja dydaktyczna)

• kształtowanie idei (np. patriotycznych)

• opieka nad dziećmi i młodzieżą oraz dbanie o ich bezpieczeństwo (funkcja opiekuńcza)

• diagnozowanie sytuacji dziecka w środowisku (funkcja opiekuńczo – wychowawcza)

• dbałość i opieka o zdrowie dzieci i młodzieży (funkcja profilaktyczna)

• tworzenie w szkole i środowisku optymalnych warunków rozwoju uczniów

• zaspokajanie potrzeb biologicznych, psychicznych, społecznych

• wzbogacanie potrzeb przez rozwijanie zainteresowań i zamiłowań

• zapewnienie uczniom możliwości indywidualnego rozwoju według posiadanych możliwości

• prowadzenie działalności korekcyjnej i wyrównawczej

• pomoc uczniom w wyborze określonego systemu wartości oraz kreowanie siebie i odnajdywanie wśród rzeczywistych warunków życia własnej drogi do ideału człowieka

• wychowanie do czasu wolnego – organizowanie różnych form racjonalnego korzystania z czasu wolnego

Funkcje szkoły (mające zamierzony cel do realizacji):

• Kulturalna – organizowanie teatrzyków, przedstawień, itp.

• Edukacyjna – przekazywanie wiedzy

• Socjalizacyjna – współżycie w zespole

• Rozwojowa – kształtowanie postaw, światopoglądu

• Opiekuńczo – wychowawcza -opiekowanie się dzieckiem znając jego sytuację rodzinną

Cele szkoły:

• wszechstronny rozwój każdego ucznia, a więc pełny rozwój jego umysłu, woli, uczuć i charakteru

• obywatelskiej świadomości

• umiejętność działania w zespole i dla zespołu

• poczucia odpowiedzialności za słowa i krzywdy

GRUPA RÓWIEŚNICZA:

Grupa rówieśnicza – to wspólnota, która powstała w sposób naturalny, bez integracji człowieka w wyniku przyrodniczej istoty ludzkich potrzeb i dążeń; zrodził ją spontaniczny rozwój stosunków interpersonalnych.

Grupa rówieśnicza:

• członkostwo jest spontaniczne, nacechowane poczuciem uczestnictwa

• dominują więzi osobowe i powszechna identyfikacja wzajemna, osobista

• określa niewielki rozmiar

• członkowie mają poczucie przynależności oraz odrębności wobec otocznia

• grupa ustala świat wartości i wzorców dla członków i organizacji grupy

• istnieje umowny system kontroli, doraźnie określone sankcje

• grupę cechuje zmienność i okazjonalność celów, labilność struktury i wewnętrznej hierarchii

• przywództwo wynika z cech osobowych, aprobaty grupy